วันที่ 14 กรกฎาคม คือ International Non-Binary People’s Day หรือ วันสากลของผู้มีอัตลักษณ์นอนไบนารี วันที่จัดขึ้นเพื่อเฉลิมฉลอง สร้างการมองเห็น (Visibility) และสร้างความเข้าใจต่อผู้คนที่มีอัตลักษณ์ทางเพศไม่ได้อยู่ในกรอบ “ผู้หญิง” หรือ “ผู้ชาย” แบบตายตัว
International Non-Binary People’s Day เริ่มมีการเฉลิมฉลองมาตั้งแต่ปี 2012 โดยวันที่ 14 กรกฎาคมถูกเลือกอย่างมีความหมาย เพราะอยู่กึ่งกลางระหว่าง International Women’s Day ในวันที่ 8 มีนาคม และ International Men’s Day ในวันที่ 19 พฤศจิกายน ราวกับกำลังบอกว่า ระหว่างและนอกเหนือจากสองขั้วนั้น ยังมีผู้คนอีกมากมายที่มีตัวตนและสมควรถูกมองเห็นเช่นกัน
คำว่า Non-Binary หรือ นอนไบนารี เป็นคำร่มที่ใช้เรียกอัตลักษณ์ทางเพศของผู้คนที่ไม่ได้รู้สึกว่าตัวเองอยู่ในกรอบ “ผู้ชาย” หรือ “ผู้หญิง” อย่างสมบูรณ์
บางคนอาจรู้สึกว่าตัวเองเป็นทั้งชายและหญิง บางคนอยู่ระหว่างกลาง บางคนมีอัตลักษณ์ทางเพศที่ลื่นไหลและเปลี่ยนแปลงได้ ขณะที่บางคนอาจรู้สึกว่าตัวเองอยู่นอกกรอบหญิง–ชายโดยสิ้นเชิง ประสบการณ์ของคนแต่ละคนจึงไม่จำเป็นต้องเหมือนกัน และไม่มีสูตรสำเร็จว่าคนที่เป็นนอนไบนารีต้องแต่งตัวแบบไหน ใช้สรรพนามอะไร หรือแสดงออกอย่างไร
สิ่งสำคัญคือ อัตลักษณ์ทางเพศเป็นประสบการณ์ภายในของแต่ละคน และไม่สามารถตัดสินได้จากหน้าตา เสื้อผ้า ทรงผม หรือลักษณะภายนอกเพียงอย่างเดียว
Non-Binary ไม่ได้แปลว่า Transgender เสมอไป
แม้คำว่า “Transgender” จะสามารถครอบคลุมผู้คนที่มีอัตลักษณ์ทางเพศแตกต่างจากเพศที่ถูกกำหนดเมื่อแรกเกิด และคนที่เป็นนอนไบนารีจำนวนหนึ่งอาจนิยามตัวเองว่าเป็นทรานส์ด้วย แต่ก็ไม่ใช่ทุกคนที่จะใช้คำนี้กับตัวเอง
เพราะสุดท้ายแล้ว ไม่มีใครควรเป็นคนเลือกป้ายชื่อให้ใคร นอกจากเจ้าของชีวิตคนนั้นเอง
การมองเห็น ไม่ใช่แค่การ “รู้ว่ามีอยู่”
การมีวัน International Non-Binary People’s Day ไม่ได้มีไว้เพียงเพื่อบอกว่า “บนโลกนี้มีคนนอนไบนารีนะ” แต่ยังชวนให้สังคมถามต่อว่า เราสร้างพื้นที่ให้พวกเขาใช้ชีวิตได้อย่างเป็นตัวเองมากแค่ไหน
ตั้งแต่ช่องระบุเพศในเอกสาร ห้องน้ำ การแต่งกายในโรงเรียนและที่ทำงาน ไปจนถึงเรื่องพื้นฐานอย่างการเรียกชื่อและใช้สรรพนามที่เจ้าตัวต้องการ หลายสิ่งที่ดูเล็กน้อยสำหรับคนหนึ่ง อาจเป็นเรื่องใหญ่สำหรับอีกคน
การเป็น Ally จึงไม่จำเป็นต้องเริ่มจากเรื่องซับซ้อน แค่ไม่ด่วนสรุปเพศของใครจากรูปลักษณ์ เคารพชื่อและสรรพนามที่แต่ละคนเลือกใช้ และเปิดใจเรียนรู้เมื่อเราไม่เข้าใจ ก็เป็นจุดเริ่มต้นที่สำคัญแล้ว
เพราะโลกไม่ได้มีแค่สีชมพูกับสีฟ้า และเพศก็ไม่ได้มีเพียงสองช่องให้ทุกคนต้องเลือก
อย่างไรก็ตาม “การมองเห็นมากขึ้น” ยังไม่ได้แปลว่า “ได้รับการยอมรับอย่างเท่าเทียมแล้ว” ในหลายพื้นที่ คนนอนไบนารียังเผชิญการไม่ยอมรับอัตลักษณ์ การเรียกผิดเพศ (misgendering) ข้อจำกัดด้านเอกสาร และระบบต่าง ๆ ที่ยังบังคับให้เลือกเพียง “หญิง” หรือ “ชาย”
14 กรกฎาคม International Non-Binary People’s Day จึงไม่ใช่เพียงวันแห่งการเฉลิมฉลอง แต่คือการย้ำเตือนว่า ทุกคนควรมีสิทธิเรียกตัวเองในแบบที่ตัวเองเป็น และมีพื้นที่ใช้ชีวิตโดยไม่ต้องถูกบังคับให้ย่อความซับซ้อนของตัวเองลง เพื่อให้พอดีกับกรอบของใคร
ที่มาของข้อมูล:
- University College London (UCL) https://www.ucl.ac.uk/news/2024/jul/14-july-marks-international-non-binary-peoples-day
- University of Greenwich
https://www.gre.ac.uk/articles/public-relations/international-non-binary-peoples-day-14-july - Stonewall https://www.stonewall.org.uk/resources/lgbtq-hubs/trans-hub/10-ways-to-step-up-as-an-ally-to-trans-and-non-binary-people
- UNHCR https://www.unhcr.org/glossary