วันนี้จุดกำเนิดขึ้นครั้งแรกในปี 1999 โดยกลุ่มรณรงค์เพื่อคนข้ามเพศ ซึ่งหนึ่งในบทบาทสำคัญมาจากการสูญเสียของ Rita Hester ผู้หญิงทรานส์ผิวดำที่ถูกฆาตกรรมในสหรัฐฯ ซึ่งกลายเป็นสัญลักษณ์ของการต่อสู้กับความรุนแรงต่อคนข้ามเพศในเวลาต่อมา

สถิติสะเทือนใจ: ความรุนแรงยังไม่หยุด

จากข้อมูลของ Trans Murder Monitoring (TMM) รายงานว่า

• ในช่วง 1 ตุลาคม 2023 – 30 กันยายน 2024 มีการเสียชีวิตของคนข้ามเพศถูกฆาตกรรมรวม 350 ราย ทั่วโลก และตั้งแต่โครงการเริ่มในปี 2008 มียอดรวมเหยื่อที่ถูกฆ่ามากกว่า 5,000 คน แล้ว
• ในจำนวนผู้เสียชีวิตปีล่าสุด 94% เป็นผู้หญิงข้ามเพศ และ 93% ของเหยื่อเป็นคนข้ามเพศผิวดำ
• กลุ่มอาชีพที่ถูกคุกคามหนักคือ ผู้ค้าบริการทางเพศ (sex workers) คิดเป็น 46% ของผู้เสียชีวิต (ตัวเลขเฉพาะที่มีการเก็บข้อมูลอาชีพ)
• อายุของเหยื่อส่วนใหญ่อยู่ในช่วง 19–40 ปี โดยกลุ่ม 19–25 ปีเป็นสัดส่วนที่สูงมาก และมีเยาวชนคนข้ามเพศ (อายุต่ำกว่า 18) เสียชีวิตถึง 15 รายในปีนั้น (ราว ๆ 6%)
• สถานที่เกิดเหตุส่วนใหญ่คือ บนถนน (34%) รองลงมาคือ บ้านของเหยื่อ (22%)

ในสหรัฐอเมริกา ข้อมูลจาก Human Rights Campaign Foundation (HRCF) ระบุว่าในปีที่ผ่านมา (นับจาก TDoR ก่อนหน้า) มีคนข้ามเพศเสียชีวิตอย่างน้อย 36 ราย

• ครึ่งหนึ่งของผู้เสียชีวิต (50%) เป็นผู้หญิงข้ามเพศผิวดำ โดยเฉลี่ยอายุอยู่ที่ 31.7 ปี และมากกว่าครึ่ง (ประมาณ 41.7%) ถูกฆ่าโดยปืน

อีกจุดสะเทือนใจ: ในหลายเหตุการณ์ เหยื่อถูก misgender (ตั้งเพศผิด หรือลงประวัติผู้ตายตามเพศกำเนิด) โดยสื่อหรือเจ้าหน้าที่ตั้งแต่ต้น ซึ่งสะท้อนปัญหาการไม่ยอมรับตัวตนของคนข้ามเพศ อย่างเป็นระบบ

ภาพรวมเชิงโครงสร้าง: ทำไมความรุนแรงถึงยังมีอยู่?

สถิติข้างต้นแสดงให้เห็นว่าความรุนแรงต่อคนข้ามเพศ ไม่ได้เป็นปัญหาแบบรายบุคคล เท่านั้น แต่มีรากลึกอยู่ในโครงสร้างสังคม หลายประการที่ยังคงขาดการแก้ไขอย่างจริงจัง

1. การเลือกปฏิบัติทางเชื้อชาติ

ส่วนใหญ่ของเหยื่อ (93%) เป็นคนข้ามเพศผิวดำ หรือคนผิวสีน้ำตาล นั่นชี้ให้เห็นว่าการเหยียดเชื้อชาติบรรจบกับอคติเพศสภาพ (transphobia)

2. เงื่อนไขเศรษฐกิจ

กลุ่มคนข้ามเพศ เป็นผู้ให้บริการทางเพศ (sex worker) มีความเสี่ยงสูงสุด สะท้อนถึงการเข้าไม่ถึงโอกาสทางเศรษฐกิจ ความมั่นคง หรือการถูกกีดกันจากงานที่มีความมั่นคง

3. ปืนกับการฆาตกรรม

การฆ่าโดยใช้อาวุธปืนเป็นสัดส่วนสำคัญ (เช่นในสหรัฐฯ) ซึ่งบ่งชี้ว่าความรุนแรงทางกายภาพและ ความใกล้ชิดประชิดตัว (intimate-partner violence) ยังเป็นภัยที่ยังไม่ถูกแก้ไข

4. การไม่ยอมรับตัวตนทางเพศ

การ misgendering (ตั้งเพศผิด) โดยสื่อหรือเจ้าหน้าที่ แปลว่ามีช่องว่างในการยอมรับตัวตนทรานส์ในระบบสังคมทั่วไป

5. ปัจจัยอื่น ๆ ที่ไม่ใช่การฆาตกรรม

ตามที่ Asia Pacific Transgender Network (APTN) ชี้ว่า ตัวเลข TMM รายงานไม่ได้รวมถึงการตายจากสาเหตุอื่นๆ อีก เช่น การเข้าถึงบริการสุขภาพไม่เพียงพอ โรค ซึมเศร้า หรือ overdose ซึ่งล้วนเป็นผลกระทบเชิงโครงสร้างของการถูกกีดกันและเหยียดเพศสภาพ

การรำลึกไม่ใช่แค่การไว้อาลัย แต่เป็นวันที่สังคมควรตระหนักถึงเรื่องนี้อย่างจริงจังเสียที

Transgender Day of Remembrance (TDoR) ไม่ได้หมายถึงแค่พิธีทางสัญลักษณ์ เช่น จุดเทียน อ่านชื่อ หรือไว้อาลัยเท่านั้น แต่ควรเป็นจุดเริ่มต้นของ การกระทำ (action) เพื่อปกป้องและสนับสนุนสิทธิของกลุ่มคนข้ามเพศด้วยการ

• การผลักดันกฎหมายและนโยบาย รณรงค์ให้มีกฎหมายคุ้มครองอาชญากรรมเกลียดกลัวคนข้ามเพศ (hate crime) มากขึ้น
• การศึกษาในสังคม ช่วยเผยแพร่ความเข้าใจเรื่องอัตลักษณ์ เพศสภาพ และความหลากหลาย (gender diversity) เพื่อทำลายอคติ
• สนับสนุนกลุ่มคนข้ามเพศ โดยเฉพาะคนข้ามเพศผิวดำ และผู้ที่ประกอบอาชีพเป็นผู้ให้บริการทางเพศ ให้มีโอกาสเข้าถึงทรัพยากรด้านสุขภาพ การศึกษา และเศรษฐกิจ พร้อมกับได้รับการคุ้มครองจากกฎหมาย
• สร้างชุมชนปลอดภัย ส่งเสริมให้ครอบครัว โรงเรียน สถานที่ทำงานเป็นพื้นที่ปลอดภัย (safe space) ที่ให้การยอมรับและเคารพตัวตนคนข้ามเพศ
• เปิดใจรับฟังเสียงผู้รอดชีวิตและนักเคลื่อนไหว ให้พื้นที่แก่คนข้ามเพศ และนักรณรงค์ ให้พวกเขาได้มีโอกาสเล่า หรือตีแผ่เรื่องราวที่เคยประสบพบเจอโดยไม่ตัดสิน

ใน Transgender Day of Remembrance นี้ บางทีอาจเป็นโอกาสสำคัญที่ให้สังคมได้ถามตัวเองว่า

“เราได้เรียนรู้อะไรจากการเสียชีวิตของเพื่อนร่วมโลกในฐานะคนข้ามเพศ?”

“สื่อให้พื้นที่กับคนข้ามเพศมากขึ้น มีสมรสเท่าเทียมเกิดขึ้น แต่จริงๆ แล้วสังคมทุกวันนี้ คือโลกที่ปลอดภัยกับชุมชนคนข้ามเพศ และคนในชุมชน LGBTQ+ แล้วจริงหรือ?”

และ Transgender Day of Remembrance อาจไม่ใช่แค่การจดจำรายชื่อผู้เสียชีวิต แต่เป็นคำร้องขอ ขอให้คนข้ามเพศได้รับการคุ้มครอง ขอให้การอยู่ในโลกนี้ของเขาไม่ต้องแลกมาด้วยชีวิต หรือความหวาดกลัว แต่เป็นการเรียกร้องสิทธิขั้นพื้นฐานในการมีชีวิตอยู่อย่างเท่าเทียม อย่างน้อยในฐานะมนุษย์คนหนึ่ง

ที่มาของข้อมูลเชิงสถิติ:

1. https://www.eswalliance.org/tdor_2024
2. https://www.weareaptn.org/2023/11/29/trans-day-of-remembrance-2023-joint-statement-we-mourn-and-call-to-end-the-violence/
3. https://www.hrc.org/press-releases/hrcs-2024-epidemic-of-violence-report-fatal-violence-against-transgender-and-gender-non-conforming-people-continues-with-black-trans-women-comprising-nearly-half-of-the-deaths