Wicked เป็นผลงานตีความใหม่จาก The Wizard of Oz โดยเล่าเรื่องผ่านมุมมองของ “เอลฟาบา” แม่มดแห่งตะวันตก ตัวละครที่ถูกทำให้กลายเป็นผู้ร้ายในเรื่องต้นฉบับ ก่อนจะถูกนำไปดัดแปลงเป็นละครบรอดเวย์ระดับตำนาน และภาพยนตร์ฟอร์มยักษ์ในปี 2024 นำแสดงโดย Cynthia Erivo และ Ariana Grande

เหตุผลของการแบน

การตัดสินใจครั้งนี้เกิดขึ้นภายใต้ Sensitive Materials Law ของรัฐยูทาห์ ซึ่งมีผลบังคับใช้ตั้งแต่ปี 2022 และได้รับการแก้ไขเพิ่มเติมในปี 2024 กฎหมายดังกล่าวเปิดทางให้โรงเรียนถอดหนังสือที่ถูกจัดว่าเป็น “ลามกอนาจารหรือไม่เหมาะสม” (pornographic or indecent) หากหนังสือเล่มเดียวกันถูกถอดออกจากอย่างน้อย 3 เขตการศึกษา หรือ 2 เขตการศึกษาร่วมกับโรงเรียนชาร์เตอร์ 5 แห่ง จะส่งผลให้หนังสือเล่มนั้นถูกแบนในระดับรัฐโดยอัตโนมัติ

ในกรณีของ Wicked ทางการยูทาห์ให้เหตุผลว่า เนื้อหามีประเด็นเกี่ยวกับเพศสภาพ ความสัมพันธ์ระหว่างเพศเดียวกัน และมิติทางการเมือง ซึ่งไม่สอดคล้องกับแนวทางการควบคุมเนื้อหาในโรงเรียนของรัฐ

ส่วนหนึ่งของกระแสแบนหนังสือทั่วประเทศ

การแบน Wicked ไม่ได้เป็นกรณีแรก แต่นับตั้งแต่ปี 2024 เป็นต้นมา ยูทาห์ได้แบนหรืออยู่ระหว่างการพิจารณาถอดหนังสือออกจากห้องสมุดโรงเรียนไปแล้วอย่างน้อย 22 เล่ม ถือเป็นหนึ่งในรัฐที่มีการแบนหนังสือเข้มงวดที่สุดในสหรัฐฯ

และเมื่อวันที่ 5 มกราคมที่ผ่านมา Wicked ได้ถูกเพิ่มเข้าไปในรายชื่อหนังสือแบน ร่วมกับ Nineteen Minutes ของ Jodi Picoult และ The Perks of Being a Wallflower ของ Stephen Chbosky

ข้อมูลจาก PEN America ระบุว่า ในปี 2024 เพียงปีเดียว สหรัฐฯ มีกรณีแบนหนังสือมากกว่า 4,000 กรณี โดยหลายเล่มเป็นงานเขียนที่เกี่ยวข้องกับอัตลักษณ์ทางเพศ เชื้อชาติ และประสบการณ์ของกลุ่มชายขอบ

เสียงคัดค้านและการต่อสู้ทางกฎหมาย

การแบนครั้งนี้ก่อให้เกิดกระแสต่อต้านจากนักเขียน นักสิทธิมนุษยชน และองค์กรภาคประชาชน โดย ACLU (American Civil Liberties Union) ได้ยื่นฟ้องต่อศาลกลางสหรัฐฯ ในนามของนักเขียนอย่าง Kurt Vonnegut, Elana K. Arnold รวมถึงนักเรียนอีก 2 คน

โดย ACLU ระบุว่า กฎหมายของรัฐยูทาห์ละเมิดสิทธิ์ตามรัฐธรรมนูญแก้ไขเพิ่มเติมครั้งที่ 1 (First Amendment) และเป็นการเซ็นเซอร์งานวรรณกรรมที่มีคุณค่าทางศิลปะและสังคม โดยเฉพาะผลงานที่สะท้อนเสียงของผู้หญิง ผู้เขียนผิวสี และชุมชน LGBTQ+

อย่างไรก็ตามสำหรับกรณี Wicked ถือเป็นภาพสะท้อนการต่อสู้ระหว่าง “การปกป้องเยาวชน” กับ “เสรีภาพทางความคิดและการเข้าถึงความหลากหลายทางวรรณกรรม” ซึ่งยังคงเป็นประเด็นร้อนในสังคมอเมริกัน และมีความเป็นไปได้ว่าอาจส่งแรงกระเพื่อมไปไกลกว่าขอบเขตของรัฐยูทาห์

ที่มาของข้อมูล:

1. https://www.independent.co.uk/news/world/americas/utah-book-ban-wicked-b2897935.html
2. https://playbill.com/article/wicked-novel-basis-for-musical-and-film-has-been-banned-in-utah

อ่านเพิ่มเติม: ศาลฎีกาสหรัฐฯ กำลังพิจารณาคดี Mahmoud v. Taylor จากเหตุผู้ปกครองเรียกร้องให้มีมาตรการหลีกเลี่ยงหนังสือที่มีเนื้อหาเกี่ยวกับ LGBTQ+ ในโรงเรียน