หลังเหตุการณ์ 14 ตุลา ขบวนการสิทธิสตรีก่อตัวขึ้นอย่างเป็นรูปธรรม กลุ่มผู้หญิงในสถาบันการศึกษาต่างๆ รวมตัวกันเป็น “กลุ่มผู้หญิง 10 สถาบัน” นำโดย ผาณิต พูนศิริวงศ์ และ นิลวรรณ ปิ่นทอง พวกเธอเรียกร้องความเท่าเทียมทางเพศและท้าทายระบบชายเป็นใหญ่ที่ฝังรากลึกในสังคมไทย ขบวนการนี้เคลื่อนไหวทั้งบนท้องถนนและใช้สื่อสิ่งพิมพ์เผยแพร่แนวคิด หนังสือ “ขบวนการดอกไม้บาน” และบทความ “อดีต ปัจจุบัน และอนาคตของสตรีไทย” โดยจิตร ภูมิศักดิ์ จุดประกายความคิดใหม่เกี่ยวกับบทบาทของสตรีในสังคม

การจัดงานวันสตรีสากล 8 มีนาคม 2518 เป็นครั้งแรกในประเทศไทย เป็นก้าวสำคัญในการสร้างความตระหนักรู้เกี่ยวกับสิทธิสตรีในวงกว้าง คำขวัญ “สตรี เสมอภาค สร้างสรรค์” กลายเป็นแรงบันดาลใจให้ผู้หญิงลุกขึ้นมาเรียกร้องสิทธิของตนเอง ขบวนการสิทธิสตรีครอบคลุมทุกมิติของชีวิตผู้หญิง ทั้งสิทธิแรงงาน การเรียกร้องค่าจ้างที่เท่าเทียม การคุ้มครองสิทธิของแรงงานหญิงตั้งครรภ์ สิทธิในชีวิตส่วนตัว การท้าทายค่านิยมเรื่อง “รักนวลสงวนตัว” และการเรียกร้องสิทธิในการเลือกคู่ครองอย่างอิสระ

การเคลื่อนไหวนี้เผชิญความท้าทายและอุปสรรคมากมาย ทั้งจากทัศนคติดั้งเดิมของสังคม การต่อต้านจากกลุ่มอนุรักษ์นิยม และความขัดแย้งภายในขบวนการเอง ในบริบทสากล ขบวนการนี้เกิดขึ้นในช่วงเวลาใกล้เคียงกับ “คลื่นลูกที่สอง” ของขบวนการสตรีนิยมในตะวันตก เป็นส่วนหนึ่งของกระแสการเปลี่ยนแปลงทางสังคมที่เกิดขึ้นทั่วโลก

ผลกระทบระยะยาวของขบวนการนี้ต่อสังคมไทยมีความสำคัญอย่างยิ่ง นำไปสู่การเปลี่ยนแปลงทางกฎหมายหลายประการ เช่น การแก้ไขประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ในปี 2519 ที่ให้สิทธิแก่ภรรยาในการจัดการทรัพย์สินของตนเอง และการออกพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงานในปี 2541 ที่ให้ความคุ้มครองแก่แรงงานหญิงมากขึ้น นอกจากนี้ ยังส่งผลต่อการเปลี่ยนแปลงทัศนคติทางสังคมอย่างค่อยเป็นค่อยไป

ในปัจจุบัน ขบวนการสิทธิสตรีในประเทศไทยยังคงมีความสำคัญและพัฒนาอย่างต่อเนื่อง โดยมุ่งเน้นประเด็นใหม่ๆ เช่น การต่อต้านความรุนแรงทางเพศ การส่งเสริมความเท่าเทียมในที่ทำงาน และการเพิ่มการมีส่วนร่วมทางการเมืองของผู้หญิง สถิติล่าสุดชี้ว่า แม้จะมีความก้าวหน้า แต่ความเหลื่อมล้ำทางเพศยังคงมีอยู่ เช่น ในปี 2023 สัดส่วนของผู้หญิงในรัฐสภาไทยอยู่ที่เพียงร้อยละ 16

ขบวนการสิทธิสตรีที่เริ่มต้นในช่วงหลังเหตุการณ์ 14 ตุลา วางรากฐานสำคัญสำหรับการเคลื่อนไหวเพื่อความเท่าเทียมทางเพศในสังคมไทย แม้ว่าการต่อสู้เพื่อความเท่าเทียมจะยังไม่สิ้นสุด แต่การเคลื่อนไหวในช่วงนี้เปิดประตูสู่การเปลี่ยนแปลงที่สำคัญ ทำให้เสียงของผู้หญิงดังขึ้นในสังคม และนำไปสู่การเปลี่ยนแปลงทางกฎหมายและทัศนคติทางสังคมในเวลาต่อมา ขบวนการนี้เป็นส่วนหนึ่งของการต่อสู้เพื่อสิทธิมนุษยชนและความเท่าเทียมของทุกเพศสภาพ เป็นการปูทางสู่การยอมรับความหลากหลายทางเพศในสังคมไทย ซึ่งยังคงเป็นประเด็นสำคัญในการเคลื่อนไหวทางสังคมจนถึงปัจจุบัน

ภาพประกอบบทความจากภาพยนตร์เรื่อง 14 ตุลา สงครามประชาชน (2001)

ที่มาข้อมูล 

1. https://pridi.or.th/th/content/2022/10/1291
2. https://www.silpa-mag.com/history/article_40175
3. https://www.the101.world/women-power-in-thai-democracy/